"Tarih, insan beyninin kimyasınca oluşturulan en
tehlikeli maddedir. Tarih düş gördürür; ulusları sarhoş eder. Onları yanlış
anılarla yükler; arzularını artırır, eski acılarını deşer; rahat duruyorken
azdırır ve onlarda büyüklük hastalığı, haksızlığa uğramışlık duygusunu
uyandırır. Tarih, ulusları kırgın, dar görüşlü, çekilmez kılar, boş
böbürlenmelerle doludur. Refleksleri mübâğâlandırır, eski yaraları depreştirir,
onları tedirgin eder, onları büyüklüğün veya zulmün taşkınlığına mahkûm
kılar."
